NUÔI TRẺ TỪ 1 ĐẾN 6 TUỔI

II.Cách nuôi trẻ

Muốn trẻ hay ăn chóng lớn, khoẻ mạnh, với các bữa ăn hàng ngày của trẻ, người mẹ cần tuân thủ một số nguyên tắc chung dưới đây:

1. Trước hết cần pahỉ chú ý tới vệ sinh thực phẩm và vệ sinh trong ăn uống để phòng tránh nhiễm khuẩn và bệnh đường ruột ở trẻ

Thức ăn phải đảm bảo chất lượng (tươi tốt). Thức ăn nấu xong chưa ăn ngay, cần chú ý bảo quản (trong tủ lạnh càng tốt), che đậy cẩn thận chống ruồi nhặng... Đồ dùng đựng thức ăn cho trẻ cần phải sạch sẽ. Người lớn cho trẻ ăn và trẻ trước khi ăn cần phải rửa tay.

Cần cho trẻ ăn ngay khi thức ăn vừa ấm, nhất là mùa đông. Không cho trẻ ăn khi thức ăn nguội lạnh.

Tuyệt đối không cho trẻ ăn các thức ăn có dấu hiệu hoặc có khả năng nhiễm độc, nhiễm khuẩn, đó là: các ươn, thịt có mùi, dầu, mỡ có vị chua, khét, trứng để lâu ngày bị ung, quả chín đã có chỗ mủn (nẫu), thức ăn chín (nhất là thức ăn có thịt, sữa) sau khi nấu xong để lâu quá 3 giờ.

Trong các món ăn của trẻ không dùng gia vị gắt, mặn và những thực phẩm có tính kích thích.

2. Trong khẩu phần của trẻ cần phải đảm bảo đủ, và với một tỷ lệ cân đối giữa năng lượng và các chất dinh dưỡng (4 nhóm thức ăn chính), giữa các chấ dinh dưỡng với nhau, trong đó cần chú ý đến tỷ lệ hợp lý protein động vật và protein thực vật, các loại vitamin (A, B, C,D...), các muối khoáng chính (calci, phospho...). Căn cứ theo nhu cầu dinh dưỡng dúng độ tuổi với thực phẩm theo mùa, vụ...

Đây là một nguyên tắc người mẹ cần lưu ý, bởi sau khi cai sữa là thời gian trẻ rất dễ bị đau yếu nhất. Hiện tượng thiếu máu và suy dinh dưỡng cũng thường xuất hiện ở trẻ nhỏ dưới 3 tuổi. Vì thế chế độ ăn trong thời kỳ này của trẻ phải có những thực phẩm giàu protein, chất khoáng và vitamin như những chế phẩm từ đậu, rau xanh, quả chín, thịt , cá, trứng và dầu mỡ... tạo đà cho cơ thể trẻ tiếp tục phát triển tốt, thích nghi được với chế độ ăn hoàn toàn độc lập.

3. Trong chế biến thức ăn cho trẻ, trước hết căn cứ vào độ tuổi, thể trạng hiện tại của trẻ để làm món ăn cho thích hợp

Chú ý giảm muối trong chế biến thức ăn cho trẻ, tập cho trẻ ăn nhạt hơn với người lớn hiện nay.

Thức ăn làm cho trẻ phải từ mềm đến cứng, từ loãng đến đặc, từ ít đến nhiều (cả về lượng và chất), từ một loại thức ăn cho đến thức ăn hỗn hợp... và với lượng tăng từ từ theo tuổi.

Với trẻ từ 1-3 tuổi, nên có ưu tiên bằng chế độ nấu riêng, và rất cần chú ý tới thức ăn mềm (nghiền nát, nấu nhừ...). Đó là điều kiện cần thiết để trẻ ăn được đủ nhu cầu. Thời kỳ này, nếu trẻ ăn món ăn không thích hợp với độ tuổi, hoặc lại ăn chung sớm với cách ăn của người lớn là nguy cơ tạo “gánh nặng” cho cơ thể trẻ, và là điều rất bất lợi cho tiêu hóa. Rất có thể vì thế mà sức khỏe của trẻ dần sa sút, chậm lớn, kém thông minh, còi cọc, hay đau ốm, bệnh tật.

Chế độ ăn riêng của trẻ em nên kéo dài ít nhất cũng đến 3 tuổi. Từ 3 tuổi trở lên, dù có ăn chung với gia đình cũng cần cho trẻ ăn bổ sung các bữa ăn phụ để phù hợp với đặc điểm của cơ thể trẻ.

Quan tâm tới kỹ thuật chế biến các món ăn với thay đổi thức ăn theo mùa vụ, tạo điều kiện cho trẻ ăn ngon miệng, đủ nhu cầu và ngăn ngừa hiện tượng chán ăn hay có ở trẻ.

Chú ý: Khi thay đổi món ăn cho trẻ cần đảm bảo thay thế các thực phẩm trong cùng một nhóm. Và phải rất chú ý đến tác dụng bổ trợ của đmạ thực vật bằng các chế phẩm từ đậu, đỗ hoặc phối hợp với các thực phẩm thay thế để đạt được giá trị dinh dưỡng tương ứng. Ví dụ:

- Một quả trứng vịt tương đương với:

+ 1/2 lạng thịt hoặc tôm (nhặt sạch) + 1 thìa dầu mỡ,

+ 1 lạng cá + 1 thìa dầu mỡ

+ hoặc 3/4 bìa đậu phụ to

- Một lạng dầu mỡ ăn tương đương với:

+ Hoặc 1 lạng mỡ nước (hoặc bơ)

+ Hoặc 1 lạng rưỡi vừng lạc.

- Một lạng gạo tẻ nếp, tương đương với:

+ Hoặc 1 lạng mì sợi, bánh đa gạo khô,

+ Hoặc 2 lạng rưỡi bánh phở,

+ Hoặc 3 lạng bún,

+ Hoặc 4 lạng khoai tươi có thêm đậu đỗ.

4. Cho trẻ ăn uống đúng cách đó là điều không kém phần quan trọng

- Trẻ trên 1 tuổi các phản xạ ăn uống mới hình thành, chưa được củng cố chắc chắn, nên nếp ăn uống dễ bị phá vỡ, dẽ gây rối loạn tiêu hóa. Trong thực tế vì thương con, vì luôn lo con đói, nhiều bà mẹ quá chiều con, cho con ăn không đúng cách, khiến trẻ luôn luôn có cảm giác no, không muốn ăn, những thực sự là đói (thiếu dinh dưỡng). Ăn đúng cách là cần chú ý các điều sau:

- Cho trẻ ăn đúng bữa, ăn đủ, không cho ăn vặt (khi đã thành nếp).

- Trẻ càng nhỏ càng cho ăn nhiều bữa. Vì lượng dự trữ chất ngọt ở cơ thể trẻ em rất ít, nên chóng đói, chóng mệt lả khi đường huyết hạ. Cho trẻ ăn nhiều bữa còn là cách đảm bảo nhu cầu khi lượng ăn của trẻ chưa cao. Sau cai sữa, nên cho trẻ ăn 5 bữa trong ngày. Số bữa ăn bớt dần khi  lượng ăn của trẻ được tăng lên, bằng cách ăn đặc dần và có chứa nhiều thức ăn giàu năng lượng. Trẻ dưới 3 tuổi, ít nhất cũng phải cho trẻ ăn 4 bữa trong 1 ngày, có thể mỗi bữa cách nhau 3 giờ để trẻ ăn ngon miệng khi vừa đói.

- Về nhiệt lượng, tốt nhất là chia đều, không nên xem bữa nào là chính, bữa nào là phụ. Tuy nhiên, để tiện việc nấu nướng, chế biến và tiện cho cha mẹ chăm sóc con, có thể xem các bữa sáng (6 giờ 30), xế chiều (14 giờ) và trước khi ngủ là bữa phụ. Bữa phụ có nghĩa là khối lượng ít, ăn nhanh, có thể là thức ăn chế biến sẵn, nhưng thường là nhiệt lượng cao, tương đương hoặc ít ra cũng khoảng 70% so với các bữa chính. Có thể cho trẻ cái bánh, cốc sữa đâu nành hoặc bát chè....vào các bữa phụ.

Nên cho trẻ ăn đều đặn hàng ngày. Tránh “no dồn đói góp” làm cho cơ thể trẻ không hấp thu được, gây lãng phí dinh dưỡng lại thêm mệt cho trẻ.

 Nếu trẻ bỏ bữa nào, phải có thức ăn thay thế bù ngay. Không để trẻ thường xuyên bị đói.

Biết cách cho trẻ ăn ngon miệng.

+ Khi trẻ ăn bột, dù bột loãng hay đặc dần, cần có đủ các loại thức ăn như: Bột gạo, bột đậu, bột cá, trứng, bột rau...và dầu mỡ. Trẻ ăn đủ chất , người khỏe mạnh sẽ ăn uống ngon miệng. Với trẻ hay yếu mệt, suy dinh dưỡng thường rất biếng ăn.

+ Không nên dùng “thức ăn ngon” để nhử trẻ. Tốt nhất là trộn đều tất cả mọi thức ăn (băm nhỏ hoặc nghiền nát) vào bát cơm cho trẻ. Khi có nhiều thịt, cá hay ít, hoặc thậm chí có lúc không có, trẻ vẫn ăn ngon. Nên nhớ cái ngon của trẻ là ăn đúng bữa, ăn khi có cảm giác đói và thoải mái. Không đưa miếng thịt hay miếng cá để “dỗ” (nhử ) trẻ ăn. Cách này gây cho trẻ tính quen đòi cá, thịt. Khi không có cá, thịt thì bỏ cơm.

- Tập cho trẻ ăn nhiều loại thức ăn, chớ gây cho trẻ thói quen chỉ thích hoặc không thích một vài thứ thức ăn nào đó, theo kiểu ăn tuỳ thích. Không tạo nên nếp kiêng khem vô lý. Thức ăn gì trẻ cũng ăn được, miễn là tập cho trẻ quen dần. Với thức ăn lạ dù trẻ rất thích ăn cũng chỉ cho ăn mức độ, không được ăn quá nhiều.

- Chú ý đề phòng trẻ bị dị ứng qua ăn uống và có thể mắc bệnhqua nhiễm khuẩn. Cơ thể trẻ em rất yếu, chưa quen chống đỡ với các yếu tố có hại, kể cả các yếu tố lạ. Trong ăn uống, trẻ nhỏ rất dễ có hiện tượng dị ứng với thức ăn lạ. Thậm chí với những thức ăn đã quen nhưng một lúc ăn quá nhiều, quá sức chịu đựng của cơ thể cũng có thể gây dị ứng. Cho nên mọi thức ăn lạ (mới cho trẻ ăn lần đầu, dù là thức ăn mà cha mẹ đã quen ăn) phải nhỡ cho trẻ “ăn thử xem đã” tức là  ăn ít một, nếu không có hiện tượng dị ứng sẽ cho ăn tiếp. Không bao giờ cho trẻ ăn lần đầu quá nhiều thức ăn lạ, phòng trẻ bị dị ứng nặng nề sẽ rất nguy hiểm.

- Tuyệt đối không nên cho trẻ ăn “ngọt” (bánh kẹo, nước ngọt) trước bữa ăn. Chỉ sau khi ăn (bột, cháo, cơm...) mới cho bú, cho ăn hoa quả, bánh kẹo. Bởi đồ ngọt không cần hạn chế sau khi ăn.

- Không chê “món ăn (bát bột, bát cơm) là món dở quá, không ngon” trước mặt con trẻ. Dù ăn gì cha mẹ cũng nói là ngon để khuyến khích trẻ ăn. Lạ miệng, ăn củ khoai lang vẫn ngon hơn là ăn thịt thường xuyên.

- Bữa ăn của trẻ nên tránh các yếu tố xấu: không la rầy, doạ dẫm khi cho trẻ ăn, không bắt ép trẻ ăn khi trẻ no hoặc không muốn ăn.

- Chớ tập cho trẻ có tính đòi “ưu tiên”, chỉ cho trẻ ăn đúng phần của mình, không được phép đòi ăn cả phần của người khác... Như vậy, trẻ sẽ ăn ngon phần của mình và nếu được ai đó cho ăn thêm, trẻ sẽ thích thú và biết ơn người cho thêm nó.

- Hàng ngày cho trẻ uống đủ nước.

Tóm lại, nếu biết cách cho trẻ ăn, trẻ sẽ tiêu hóa tốt, sẽ “háu ăn” khi đến bữa và vì thế trẻ sẽ ăn được nhiều, chóng lớn, khỏe mạnh. Thức ăn vào cơ thể tiêu hóa, hấp thu tốt, không bị lãng phí. Đỡ phiền phức cho cha mẹ phải dỗ dành, thậm chí doạ nạt để bắt ăn. Trẻ kém ăn, ăn quá ít là môi lo ngại của cha mẹ!

Trẻ ăn ngon miệng và lên cân đều là dấu hiệu của sức khỏe tốt. Những trẻ này thường ít bệnh tật, nếu có mắc bệnh cũng chóng lành.